Παιδιά με νοητική υστέρηση στην “κανονική τάξη”

νοητικη υστερηση

 

    Κάθε άνθρωπος αξίζει

    την ευκαιρία    

    να φτάσει στο έπακρο

    των δυνατοτήτων του…

 

Αφήνοντας στην άκρη νόμους και έρευνες γύρω από το θέμα, θα επικεντρωθώ στην παρούσα φάση στο πώς μπορεί ένα δάσκαλος να εντάξει ένα παιδί με ειδικές ανάγκες στην τάξη του. Σίγουρα σε πόλλους από εμάς έχει τύχει να έχουμε ένα παιδί με νοητική υστέρηση στην τάξη μας και είναι πολύ πιθανό την πρώτη φορά να βρεθήκαμε ανέτοιμοι και να μας κυρίευσε απελπισία. Σκοπός μου είναι να δώσω καθαρά πρακτικές συμβουλές μέσα από την εμπειρία μου που θα φανούν χρήσιμες σε όσους συναδέλφους θέλουν να βοηθήσουν τους μαθητές τους αλλά δεν ξέρουν τον τρόπο. Τουλάχιστον εγώ δεν τον ήξερα στην αρχή και λυπάμαι που υπήρξαν μαθητές μου που δε βοηθήθηκαν όπως θα έπρεπε από εμένα αλλά χαίρομαι που τελικά φέτος βρήκα τρόπους και τα κατάφερα. Νιώθω ότι έχω πολύ δρόμο ακόμα μπροστά μου και υπάρχουν πολλά που μπορώ να κάνω στο μέλλον αλλά ήδη έχω διανύσει ένα μεγάλο μέρος αυτού.

Κατ'αρχήν να ξεκινήσω λέγοντας ότι αν κάποια χρονιά σας τύχει να έχετε ένα τέτοιο παιδί στην τάξη σας να είστε σίγουροι ότι οι γονείς του θα έρθουν από τους πρώτους για να σας συναντήσουν. Ακούστε με προσοχή όσα σας πουν και φροντίστε να μην τους συμβουλεύσετε να πάνε το παιδί τους σε ειδικό σχολείο. Ακόμα και αν πραγματικά πιστεύετε ότι θα είναι το καλύτερο γι'αυτά να ξέρετε ότι για να βρίσκονται εκεί, οι γονείς τους το έψαξαν πολύ και κατέληξαν ότι αυτή είναι η καλύτερη επιλογή. Δε θέλουν τη γνώμη σας, δε σας γνωρίζουν, δε σας εμπιστεύονται ακόμα και οποιαδήποτε τέτοια συμβουλή απλά θα δημιουργήσει ένα κακό ξεκίνημα στη σχέση σας και δεν το θέλετε.

Στη συνέχεια ενημερωθείτε για το συγκεκριμένο παιδί όσο πιο καλά μπορείτε από προηγούμενους δασκάλους του, από το φάκελό του, από το δάσκαλο ειδικής αγωγής που υπάρχει στο σχολείο σας αν έχετε τμήμα ένταξης, από το σύμβουλο γενικής και ειδικής αγωγής. Διαβάστε όσο περισσότερο μπορείτε για το συγκεκριμένο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το παιδί, έτσι ώστε να είστε προετοιμασμένοι για την επόμενη συνάντηση με τους γονείς και να μπορέσετε να φτιάξετε ένα πλάνο παρέμβασης κατάλληλο για το συγκεκριμένο παιδί. Ειλικρινά σας συμβουλεύω να μη χάσετε χρόνο σκεπτόμενοι ότι δεν έχετε την ειδική εκπαίδευση που απαιτείται, δεν είναι δική σας αρμοδιότητα, το παιδί έπρεπε να βρίσκεται σε άλλη δομή και άλλα τέτοια που μπορεί να είναι εν μέρη σωστά αλλά στην παρούσα φάση δε βοηθούν και δε λύνουν το πρόβλημα. Σκεφτείτε ότι αυτό το παιδί θα είναι στην τάξη σας, στη δική σας τάξη και πρέπει εσείς να βρείτε τον τρόπο να το ενσωματώσετε αφενώς γιατί έχετε χρέος να το κάνετε και αφετέρου γιατί αν δεν το κάνετε θα έχετε προβλήματα συμπεριφοράς που θα επηρεάζουν αρνητικά ολόκληρη την τάξη και τη δουλειά σας.

Υπάρχουν τρία είδη ενσωμάτωσης: η χωροταξική (τα παιδιά βρίσκονται στο ίδιο χώρο), η κοινωνική (πραγματοποιούνται δραστηριότητες που αυξάνουν την επικοινωνία μεταξύ των παιδιών) και η διδακτική (το παιδί εκπαιδεύεται μέσα στην συνηθισμένη τάξη, συμμετέχοντας στην ίδια εκπαιδευτική διαδικασία με τους υπόλοιπους μαθητές της τάξης).

Σε ότι αφορά τη χωροταξική ενσωμάτωση, βάλτε το μαθητή σας να κάτσει με τα σωστά παιδιά και στο σωστό μέρος. Είναι αυτονόητο ότι το να κάτσει στο τελευταίο θρανίο άκρη άκρη κοντά στην πόρτα αφενώς δεν ορίζεται ως χωροταξική ενσωμάτωση και αφετέρου θα σας δημιουργήσει προβλήματα στο μέλλον. Όμως και το να κάτσει στο κέντρο της τάξης αν είναι ιδιαίτερα υπερκινητικός θα δημιουργήσει ζητήματα οπότε βρείτε το βέλτιστο. Βρείτε μέσω δοκιμών 2-3 μαθητές που θα κάθονται κοντά του και έχουν την ικανότητα και τη θέληση να τον βοηθήσουν και εκπαιδεύστε τους να το κάνουν σωστά. Δε μπορούν να το κάνουν όλοι οι μαθητές και κάποιοι πραγματικά δε θέλουν. Μην τους το επιβάλετε δεν έχει νοήμα, με το δικό σας παράδειγμα και το παράδειγμα άλλων συμμαθητών τους θα τον αποδεχτούν στην πορεία. Στόχος λοιπόν γι'αυτούς που θα κάθονται δίπλα του είναι να τον βοηθήσουν να παραμείνει συντονισμένος και όχι να κάνουν αντί γι'αυτόν αυτά που μπορεί να κάνει μόνος του. Για παράδειγμα δε χρειάζεται να του σημειώνουν τις ασκήσεις ή να του βγάζουν τα βιβλία αλλά να του λένε για παράδειγμα εδώ είμαστε, βγάλε το τετράδιο σου κλπ. Μην τους επιφορτίσετε με κάτι παραπάνω. Δε χρειάζεται και δεν είναι σωστό.

Δώστε μεγάλη σημασία στην κοινωνική ένταξη του μαθητή στην τάξη. Θεωρητικά αυτό γίνεται μέσα από δραστηριότητες που ενισχύουν το δέσιμο της τάξης, πρακτικά όμως αυτό δεν αρκεί. Συνεργαστείτε με τους γονείς και δουλέψτε πάρα πολύ το κομμάτι της συμπεριφοράς του μαθητή. Οι μαθητές με νοητική υστέρηση συμπεριφέρονται παρορμητικά σαν μικρά παιδιά και αυτό δημιουργεί αναστάτωση στην τάξη. Οι μαθητές θέλουν να τους δεχτούν στην τάξη και τη συντροφιά τους αλλά πολύ σύντομα κουράζονται.Ένα παιδί που σπρώχνει επιδιώκοντας με αυτό τον τρόπο να παίξει, σηκώνεται όρθιο μέσα στην τάξη, παίρνει τα πράγματα των συμμαθητών του δε γίνεται αποδεκτό από αυτούς και το απομονώνουν. Όσο το απομονώνουν τόσο οξύνεται η αρνητική συμπεριφορά και τα προβλήματα γιγαντώνονται. Με δεδομένο ότι ο συμπεριφορισμός λειτουργεί καλά στην ειδική αγωγή συντάξτε μία φόρμα την οποία θα δίνετε καθημερινά στους γονείς και σε μια κλίμακα από το 1 έως το 4 θα βαθμολογείτε τη συμπεριφορά. Με βάση αυτή οι γονείς θα επιβραβεύουν την καλή συμπεριφορά και θα τιμωρούν την κακή διδάσκοντας παράλληλα αποδεκτούς τρόπους συμπεριφοράς.

Σε ότι αφορά τη διδακτική ενσωμάτωση να ξέρετε ότι τα άτομα με νοητική υστέρηση είναι εκπαιδεύσιμα και μπορούν να αφομοιώσουν ένα μεγάλο μέρος της ύλης που διδάσκεται στο Δημοτικό σχολείο και θα σας συμβούλευα να επενδύσετε σε αυτό διαφορετικά δε θα μπορέσει να σταθεί στην τάξη σαν ισότιμος μαθητής. Φυσικά ο χρόνος που απαιτείται να αφιερώσετε γι'αυτό είναι πολύ μεγάλος και δε μπορείτε να το κάνετε μόνοι σας και εις βάρος των υπόλοιπων μαθητών σας οπότε εμπλέξτε τους γονείς και τους ειδικούς παιδαγωγούς που πολύ πιθανό να εργάζονται με το παιδί τα απογεύματα. Κανονίστε εβδομαδιαίες συναντήσεις μαζί τους, θέστε συγκεκριμένους στόχους και ορίστε τα κομμάτια της ύλης πάνω στα οποία θα δουλέψουν μέσα στην εβδομάδα αλλά και στους συγκεκριμένους τύπους ασκήσεων μέσα από τους οποίους την επεξεργάζεστε. Κάντε επιλογή έτσι ώστε να δουλέψει σε λίγα κομμάτια της ύλης αλλά να τα μάθει τόσο καλά ώστε να μπορεί να τα αποδόσει σε συνθήκες τάξης, γιατί πολλές φορές αυτά που καταφέρνουν αυτά τα παιδιά στο σπίτι δε μπορούν να τα κάνουν στην τάξη καθώς διασπάται η προσοχή τους. Έτσι θα μπορεί να συμμετέχει στις ασκήσεις του σχολείου ή να κάνει ξεχωριστές ασκήσεις με τις οποίες νιώθει άνεση και αυτό πρακτικά για εσάς σημαίνει ότι δε θα περιφέρεται άσκοπα στην τάξη επειδή θα βαριέται καθώς δε θα'χει αντικείμενο να απασχοληθεί και ότι δε θα κάνει πράγματα άσχετα και μη ωφέλιμα γι'αυτόν όπως το να ζωγραφίζει άπειρες φωτοτυπίες με έτοιμο δοσμένο πλαίσιο. Τέλος σε ότι αφορά τους ειδικούς παιδαγωγούς είναι αλήθεια ότι δουλέυουν πράγματα με σγκεκριμένη σειρά αλλά θα μπορούσατε να μιλήσετε με τον εργοθεραπτευτή του παιδιού για παράδειγμα και να του ζητήσετε να εξασκηθεί περισσότερο στη ζωγραφική σε πλαίσιο ή στο κόψιμο με ψαλίδι, καθώς τέτοιες δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα σε όλα τα μαθήματα και ιδίως στα μαθηματικά απαιτείται πολύ συχνά να ζωγραφίζουν μέσα σε πλαίσιο.

Άλλες συμβουλές:

Βοηθήστε το μαθητή να οργανωθεί. Φτιάξτε κουτιά με όλα τα απαραίτητα με τα οποία γρήγορα χωρίς να διακόπτετε το μάθημα θα μπορείτε να τον τροφοδοτείτε. Όταν αναθέτετε μία άσκηση για παράδειγμα πριν σηκωθεί να ψάξει μολύβι προβλέψτε το και δώστε το εσείς. Δε χρειάζεται να ψάξετε στην τσάντα του να βρείτε μολύβι, να το ξύσετε κλπ. το έχετε στο κατάλληλο κουτί πάνω στην έδρα σας και το δίνετε εσείς. Το ίδιο μπορείτε να κάνετε και με τα υπόλοιπα αντικείμενα.

Ορίστε συμμαθητές του που θα τον βοηθήσουν να εκπαιδευτεί σε άλλες δραστηριότητες. Για παράδειγμα να μοιράζει τα τετράδια, να ξύνει τις μπογιές και τα μολύβια κλπ. Είναι σημαντικό να δίνουμε σαφείς οδηγίες στους μαθητές. Δηλαδή αν πεις σε έναν μαθητή βόηθησε το συμμαθητή σου να μοιράσει τα τετράδια αυτό που θα κάνει θα είναι να μοιράσει τα τετράδια αντί γι'αυτόν. Η οδηγία πρέπει να είναι η εξής: μείνε δίπλα του και έλεγχε αν δίνει τα τετράδια στο σωστό παιδί. Αν δε μπορεί να τα καταφέρει δείξε του με το δάχτυλο που πρέπει να κοιτάξει για να βρει το όνομα, μην του πεις όμως το όνομα. Πολύ γρήγορα θα είναι σε θέση να το κάνει ολομόναχος. Μπορεί να χρειαστεί να γράψετε σε ένα χαρτί τα ονόματα των συμμαθητών και οι γονείς στο σπίτι να τον βοθήσουν να μάθει να τα διαβάζει με άνεση. Σύντομα θα μπορεί να μοιράζει και τις φωτοτυπίες και ότι άλλο χρειάζεται. Είναι μια δραστηριότητα που αρέσει πολύ στα παιδιά και τα κάνει να νιώθουν σημαντικά. Επιπλέον, τα βοηθά να εκτονώσουν την ενέργειά τους κάτι που το έχουν ανάγκη και τους δίνουν μια διέξοδο όταν δε μπορούν να παραμείνουν άλλο στην καρέκλα. Με τον ίδιο τρόπο βοηθούν και στο να ξύσει τα μολύβια και τις μπογιές. Μένουν κοντά του και όταν αποσπάται του υπενθυμίζουν τι πρέπει να κάνει. ´Οταν σφηνώνει η μύτη στην ξύστρα του την καθαρίζουν για να μπορεί να συνεχίσει κλπ. Κάπως έτσι θα ανακαλύψετε σιγά σιγά ότι με αυτό τον τρόπο μπορεί να ενταχθεί σε πλήθος δραστηριοτήτων που συμβαίνουν στην τάξη.

Θέλω να κλείσω τονίζοντας και πάλι ότι είναι πολύ σημαντικό να διδάσκουμε στα παιδιά τον τρόπο και να είμαστε οι διευκολυντές τους όπου χρειάζεται και όχι το δεκανίκι τους. Δε βάζουμε το παιδί να κάθεται δίπλα μας στην έδρα όσο κι αν μας διευκολύνει αυτό και να αντιγράφει από το βιβλίο μας, ούτε αφήνουμε το παιδί να ζωγραφίζει στο θρανίο του και απλά του σημειώνουμε τι θα έχει για την επόμενη μέρα.  Σκοπός δεν είναι να πάει το παιδί γραμμένο στο σπίτι αλλά να αναπτύξει συγκεκριμένες δεξιότητες που θα του επιτρέψουν να σταθεί στην τάξη ισότιμα. Τέλος, δεν αναπτύσσουμε υπερβολική οικειότητα, τουλάχιστον όχι περισσότερη απ'ότι με τα υπόλοιπα παιδιά, γιατί τότε χάνεται το όριο. Παραμένουμε συγκεκριμένοι, σταθεροί και αυστηροί όπου χρειάζεται. Πάντα όμως με αγάπη κι ενσυναίσθηση.

Χρήσιμες ιστοσελίδες για την ειδική αγωγή

www.specialeducation.gr 

www.autismhellas.gr

www.adhdhellas.org

Αυτά από μένα, περιμένω με σχόλια και τις δικές σας ιδέες και καλές πρακτικές πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Νομίζω ότι ο κλάδος μας δε στερείται γνώσεων αλλά πολλές φορές είναι δύσκολο να βρούμε το πώς θα κάνουμε κάτι. Χρειάζεται εμπειρία και η εμπειρία μας χτίζεται πάνω στις πλάτες των μαθητών μας. Αν μπορούμε μέσω της ανταλλαγής εμπειριών να γλιτώσουμε μερικούς μαθητές από τους πειραματισμούς μας, ωφέλιμο θα είναι!