Ασκήσεις φωνολογικής επίγνωσης

φωνολογική επίγνωση

Η γνώση της φωνολογικής δομής των λέξεων σύμφωνα με τον καθηγητή ψυχολογίας Κωνσταντίνο Πόρποδα αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο που το παιδί πρέπει να ξεπεράσει προκειμένου να μάθει να διαβάζει. Είναι πολύ σημαντικό να δαπανηθεί όσος χρόνος χρειάζεται στην αρχή της χρονιάς με την έναρξη της Α' Δημοτικού προκειμένου να εξασκηθούν τα παιδιά σε ασκήσεις φωνολογικής επίγνωσης. Μέσα από τις ασκήσεις αυτές ο δάσκαλος μπορεί να κρίνει το επίπεδο ετοιμότητας του κάθε παιδιού και να εντοπίσει ακριβώς τις δυσκολίες τους ώστε να περάσει στο επόμενο στάδιο που είναι η διδασκαλία της ανάγνωσης και της γραφής. Μάλιστα έχει αποδειχτεί ότι η ικανότητα φωνολογικής ανακωδικοποίησης κατά τα αρχικά στάδια εκμάθησης της ανάγνωσης μπορεί να αποτελέσει παράγοντα πρόγνωσης της μετέπειτα αναγνωστικής επίδοσης. Ο χρόνος που θα δοθεί σε αυτό το κομμάτι θα επιστραφεί στο δάσκαλο δεκαπλός γι' αυτό δεν πρέπει να φοβόμαστε να ξεφεύγουμε από το πρόγραμμα και να επενδύουμε σε τέτοιες ασκήσεις. Είναι πολύ ωραίο οι ασκήσεις αυτές να γίνονται σε κύκλο με τα παιδιά να σηκώνονται από τα θρανία και να κάθονται στο πάτωμα προκειμένου να αποκτήσουν παιγνιώδη μορφή.Η φωνολογική επίγνωση χωρίζεται σε 3 επίπεδα. Τη φωνημική επίγνωση, τη συλλαβική επίγνωση και την επίγνωση για τα τμήματα της συλλαβής. Η συλλαβική επίγνωση είναι εύκολη για τα περισσότερα παιδιά, εκεί όμως που παρατηρούνται σημαντικές δυσκολίες είναι στο κομμάτι της φωνημικής επίγνωσης.Τα τελευταία χρόνια έχουν παρουσιαστεί πολλές έρευνες που υποστηρίζουν ότι υπάρχει στενή και μάλλον αιτιώδης σχέση μεταξύ της φωνολογικής επίγνωσης και της μάθησης της ανάγνωσης αλλά και της ορθογραφίας. Τα βιβλία του κ. Πόρποδα που αναφέρονται σε αυτά τα θέματα αποτελούν χρυσάφι και χωρίς υπερβολές κάθε δάσκαλος της Α'Δημοτικού θα πρέπει να κοιμάται με αυτά στο προσκεφάλι του. Δεν έχει νόημα και ούτε είναι εφικτό να μεταφέρω σε τούτη εδώ την ανάρτηση όλα όσα γράφονται σε αυτά. Παραθέτω μόνο κάποιες ασκήσεις που επιβάλλεται να κάνει ο δάσκαλος στην τάξη του αλλά και που είναι θεμιτό και καλοδεχούμενο να γίνουν και από τους γονείς στο σπίτι.Στο επιγλωσσικό επίπεδο όπου η οργάνωση της φωνολογικής δομής της γλώσσας είναι ακόμα ασαφής οι ασκήσεις που μπορούν να γίνουν είναι: 

  • διάκριση του διαφορετικού

δίνονται 3 λέξεις π.χ. γάλα-γάτα-νερό και ζητάμε από το παιδί να βρει ποιά δεν ταιριάζει

  • απόφαση για την ομοιότητα ή διαφορά

δίνονται στο παιδί 2 λέξεις π.χ. πάνω-πάμε, τώρα-μέλι και μας λέει με ένα ναι ή ένα όχι αν μοιάζουν κάπου

  • επισήμανση της ομοιοκαταληξίας

π.χ. ρόδα (βίδα-μέλι)

Στο μεταγλωσσικό επίπεδο όπου η οργάνωση της φωνολογικής δομής της γλώσσας είναι σαφής και τα στοιχεία της οποίας μπορούν να αναλυθούν οι ασκήσεις που μπορούν να γίνουν είναι:

  • οι ασκήσεις κατάτμισης

δίνουμε λέξεις στο παιδί και με παλαμάκια τις χωρίζει σε συλλαβές και σε δεύτερο επίπεδο σε φωνήματα π.χ. νερό (νε-ρό), μέλι (μ-έ-λ-ι)

  • ασκήσεις σύνθεσης

δίνουμε τις συλλαβές ή τα φωνήματα και το παιδί φτιάχνει τη λέξη π.χ. λε-μό-νι (λεμόνι), μ-α-ς (μας)

  • ασκήσεις απαλοιφής

δίνουμε λέξεις στο παιδί και του ζητάμε να αφαιρέσει την πρώτη ή την τελυταία συλλαβή και σε δεύτερο επίπεδο το πρώτο ή το τελευταίο φώνημα π.χ. δεμάτι – (δε) = μάτι , καλάμι – (μι) = καλά,

φως – (φ) = ως

  • ασκήσεις αντιστροφής 

δίνουμε στα παιδιά λέξεις και τους ζητάμε να αντιστρέψουν τις συλλαβές ή τα φωνήματα πχ. παπί (πίπα), μέλι (λίμε), να (αν)

Καλό Σαββατοκύριακο και να θυμάστε η δυσκολία του σήμερα μετατρέπεται με μαθηματική ακρίβεια στην ευκολία του αύριο. Όταν δίνουμε χρόνο σε στοχευμένες δραστηριότητες τον χρόνο αυτόν τον κερδίζουμε στο μέλλον.πηγή: Πόρποδας Κ. (2002). Η ΑΝΑΓΝΩΣΗΠόρποδας Κ.(2003). Η ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΗΣ (Γνωστική Προσέγγιση)